#វិចារណកថា៖ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងឥទ្ធិពលលើឥរិយាបថមនុស្ស

ថ្ងៃទី១៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ -#វិចារណកថា៖ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងឥទ្ធិពលលើឥរិយាបថមនុស្ស (ក្រសួងបរិស្ថាន)

ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ជារឿយៗត្រូវបានគេលើកយកមកជជែកក្នុងទម្រង់នៃការឡើងកម្ដៅផែនដី ការរលាយផ្ទាំងទឹកកក ព្យុះសង្ឃរា ទឹកជំនន់ គ្រោះរាំងស្ងួត និងការកើនឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ។ ប៉ុន្តែលើសពីការបំផ្លិចបំផ្លាញបរិស្ថានដែលយើងមើលឃើញ ក៏មានការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងជ្រាលជ្រៅមួយទៀត ដែលកំពុងកំណត់អនាគតរបស់មនុស្សជាតិ នោះគឺឥទ្ធិពលនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុមកលើឥរិយាបថរបស់មនុស្ស។

នៅពេលលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុកាន់តែអាក្រក់ទៅៗនៅទូទាំងសកលលោក វាមិនត្រឹមតែប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងសេដ្ឋកិច្ចប៉ុណ្ណោះទេ។ វាកំពុងជះឥទ្ធិពលដល់របៀបដែលមនុស្សគិត របៀបរស់នៅ ការប្រាស្រ័យទាក់ទង ការប្រើប្រាស់ ការផ្លាស់ទីលំនៅ ការងារ និងការឆ្លើយតបដាក់គ្នាទៅវិញទៅមក។ តាមទស្សនៈជាច្រើន ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុកំពុងក្លាយជាកម្លាំងដ៏មានឥទ្ធិពល ដែលកែប្រែឥរិយាបថមនុស្សទាំងក្នុងកម្រិតបុគ្គល និងសង្គម។

ឆ្លងកាត់ប្រវត្តិសាស្ត្រ អារ្យធម៌របស់មនុស្សជាតិបានរីកចម្រើនជុំវិញលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានដែលមានស្ថិរភាព។ សហគមន៍បានកកើតឡើងនៅជិតទន្លេ ប្រព័ន្ធកសិកម្មពឹងផ្អែកលើរដូវកាលដែលទៀងទាត់ ហើយសេដ្ឋកិច្ចរីកចម្រើនតាមរយៈការប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិ។ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ន ភាពមិនច្បាស់លាស់នៃអាកាសធាតុកំពុងបង្កការរំខានដល់តុល្យភាពនោះ។ ព្រឹត្តិការណ៍មហន្តរាយបណ្ដាលពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ភាពអត់ឃ្លាន កង្វះខាតទឹកស្អាត ការបំពុល និងការធ្លាក់ចុះនៃគុណភាពបរិស្ថាន កំពុងដាក់សម្ពាធកាន់តែខ្លាំងផ្នែកចិត្តសាស្ត្រ សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម មកលើប្រជាជនជុំវិញពិភពលោក។

ឥទ្ធិពលមួយក្នុងចំណោមឥទ្ធិពលលើឥរិយាបថដែលច្បាស់បំផុតគឺ ការផ្លាស់ទីលំនៅ។ នៅពេលគ្រោះរាំងស្ងួតកាន់តែខ្លាំង ដីស្រែចម្ការហុចផលតិចតួច ហើយតំបន់ឆ្នេរប្រឈមនឹងទឹកជំនន់ និងការឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ មនុស្សរាប់លាននាក់ត្រូវបានបង្ខំឱ្យចាកចេញពីផ្ទះសម្បែង ដើម្បីស្វែងរកសុវត្ថិភាព និងឱកាសសេដ្ឋកិច្ច។ ការធ្វើចំណាកស្រុកដែលទាក់ទងនឹងអាកាសធាតុកំពុងកើនឡើងនៅក្នុងតំបន់ជាច្រើន ដែលបង្កើតឱ្យមានសម្ពាធសង្គម និងនយោបាយថ្មីៗនៅក្នុងតំបន់ទីក្រុង និងប្រទេសជិតខាង។

ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក៏កំពុងមានឥទ្ធិពលលើទម្លាប់នៃការប្រើប្រាស់ និងជម្រើសនៃរបៀបរស់នៅប្រចាំថ្ងៃផងដែរ។ នៅក្នុងសង្គមជាច្រើន ការយល់ដឹងកាន់តែច្បាស់អំពីហានិភ័យបរិស្ថាន បានជំរុញឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរក្នុងការប្រើប្រាស់ថាមពល ការដឹកជញ្ជូន ការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ និងឥរិយាបថអ្នកប្រើប្រាស់។ មនុស្សកាន់តែច្រើនកំពុងកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ប្លាស្ទិក សន្សំសំចៃទឹក ប្រើប្រាស់ថាមពលកកើតឡើងវិញ និងគាំទ្រផលិតផលដែលមានចីរភាព។ រដ្ឋាភិបាល និងអាជីវកម្មនានាក៏កំពុងបន្ស៊ាំខ្លួនទៅនឹងការរំពឹងទុករបស់សាធារណជនទាក់ទងនឹងការទទួលខុសត្រូវលើបរិស្ថានដូចគ្នាដែរ។

ទន្ទឹមនឹងនេះ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក៏អាចបង្កឱ្យមានឥរិយាបថអវិជ្ជមានផងដែរ នៅពេលដែលសម្ពាធបរិស្ថានមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរ។ ការប្រកួតប្រជែងលើធនធានធម្មជាតិដែលកាន់តែខ្សត់ខ្សោយ ដូចជាទឹក អាហារ និងដីធ្លី អាចធ្វើឱ្យភាពតានតឹងក្នុងសង្គម និងជម្លោះកាន់តែខ្លាំងឡើង។ ការលំបាកផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចដែលបណ្តាលមកពីការខូចខាតផលដំណាំ គ្រោះមហន្តរាយ ឬការកើនឡើងនៃថ្លៃដើមរស់នៅ អាចបង្កើនវិសមភាព ភាពមួម៉ៅ និងអស្ថិរភាព។ នៅក្នុងតំបន់ដែលងាយរងគ្រោះ សម្ពាធបរិស្ថានអាចរួមចំណែកដល់ការកើតមានបទឧក្រិដ្ឋ ការបាត់បង់ទីលំនៅ និងភាពចលាចលផ្នែកនយោបាយ។

ផលប៉ះពាល់ផ្នែកចិត្តសាស្ត្រក៏មានសារៈសំខាន់ដូចគ្នាដែរ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ និងអ្នកជំនាញសុខភាពបានព្រមានកាន់តែខ្លាំងអំពីការកើនឡើងនៃ «ភាពភ័យខ្លាចបណ្ដាលពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ» (Climate Anxiety) ជាពិសេសក្នុងចំណោមយុវជនដែលភ័យខ្លាចចំពោះអនាគតដែលមិនច្បាស់លាស់។ ការជួបប្រទះដដែលៗនូវគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ កម្ដៅខ្លាំង ការបំពុល និងការបាត់បង់បរិស្ថាន អាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាពផ្លូវចិត្ត ស្ថិរភាពអារម្មណ៍ និងឥរិយាបថសង្គម។ សហគមន៍ដែលកំពុងស្តារឡើងវិញពីទឹកជំនន់ ភ្លើងឆេះព្រៃ ឬព្យុះ ជារឿយៗជួបប្រទះនឹងវិបត្តិផ្លូវចិត្ត ស្ត្រេស និងការលំបាកផ្នែកអារម្មណ៍យូរអង្វែង។

ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក៏កំពុងផ្លាស់ប្តូររបៀបដែលរដ្ឋាភិបាល និងសង្គមផ្តល់អាទិភាពដល់ការអភិវឌ្ឍផងដែរ។ បណ្តាប្រទេសនានាកំពុងបញ្ចូលការការពារបរិស្ថានទៅក្នុងផែនការសេដ្ឋកិច្ច ការរចនាទីក្រុង កសិកម្ម ការដឹកជញ្ជូន និងគោលនយោបាយសុខភាពសាធារណៈ។ គោលគំនិតដូចជា សេដ្ឋកិច្ចបៃតង ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព ថាមពលកកើតឡើងវិញ និងប្រព័ន្ធផលិតកម្មវិលជុំ កំពុងក្លាយជាប្រធានបទស្នូលនៃកិច្ចពិភាក្សាគោលនយោបាយទូទាំងពិភពលោក។

អ្វីដែលសំខាន់បំផុតនោះ គឺការប្រែប្រួលអាកាសធាតុកំពុងមានឥទ្ធិពលលើសីលធម៌ និងការទទួលខុសត្រូវរួមរបស់មនុស្សជាតិ។ វាបង្ខំឱ្យយើងត្រូវពិចារណាឡើងវិញអំពីទំនាក់ទំនងរបស់យើងជាមួយធម្មជាតិ។ រាប់ទសវត្សរ៍មកហើយ ការរីកចម្រើនផ្នែកឧស្សាហកម្ម និងការប្រើប្រាស់ហួសប្រមាណ ជារឿយៗបានផ្តល់អាទិភាពដល់ផលចំណេញសេដ្ឋកិច្ចរយៈពេលខ្លី ជាជាងចីរភាពបរិស្ថាន។ ថ្ងៃនេះ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានក្លាយជាការដាស់តឿនជាសកលថា រាល់សកម្មភាពរបស់មនុស្សមិនត្រឹមតែជះឥទ្ធិពលដល់បរិស្ថានប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងប៉ះពាល់ដល់មនុស្សជំនាន់ក្រោយផងដែរ។

យុវជនជុំវិញពិភពលោកកំពុងមានការយល់ដឹងកាន់តែខ្ពស់អំពីបរិស្ថាន និងសកម្មភាពសង្គម។ ចលនាអាកាសធាតុ យុទ្ធនាការបរិស្ថាន និងការខិតខំប្រឹងប្រែងអភិរក្សផ្អែកលើសហគមន៍កំពុងរីកចម្រើនកាន់តែខ្លាំង។ នៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន ការយល់ដឹងអំពីបរិស្ថានមិនត្រូវបានកំណត់ត្រឹមតែក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ ឬអ្នកបង្កើតគោលនយោបាយទៀតឡើយ ប៉ុន្តែវាបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌ និងអត្តសញ្ញាណសាធារណៈ។

ទោះជាយ៉ាងណា ការឆ្លើយតបជាសកលនៅតែមានសភាពមិនស្មើគ្នា។ ខណៈដែលសង្គមមួយចំនួនកំពុងសម្របខ្លួនទៅរកចីរភាព ក៏មានផ្នែកដទៃទៀតនៅតែបន្តទម្លាប់ប្រើប្រាស់ខ្ជះខ្ជាយ ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ ការបំពុល និងការពឹងផ្អែកលើឥន្ធនៈផូស៊ីល។ ដូច្នេះ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុមិនត្រឹមតែបង្ហាញពីសមត្ថភាពបច្ចេកវិទ្យារបស់មនុស្សជាតិប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏បង្ហាញពីភាពផ្ទុយគ្នានៃឥរិយាបថរបស់មនុស្សផងដែរ។

បញ្ហាប្រឈមខាងមុខ មិនមែនត្រឹមតែជារឿងបច្ចេកវិទ្យានោះទេ ប៉ុន្តែវាជារឿងឥរិយាបថ និងសីលធម៌។ ពិភពលោកមានឧបករណ៍វិទ្យាសាស្ត្ររួចរាល់ហើយដើម្បីកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័ន និងការពារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ សំណួរធំបំផុតនោះគឺ តើមនុស្សជាតិមានឆន្ទៈក្នុងការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ អាទិភាព និងប្រព័ន្ធដែលបង្កការបំផ្លាញបរិស្ថានដែរឬទេ?

ជាចុងក្រោយ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានបង្ហាញឱ្យឃើញថា ឥរិយាបថមនុស្ស និងសុខភាពបរិស្ថានមានទំនាក់ទំនងគ្នាយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។ ឥរិយាបថដែលគ្មានចីរភាពបំផ្លាញភពផែនដី ហើយការធ្លាក់ចុះនៃបរិស្ថានក៏ត្រឡប់មកកែប្រែឥរិយាបថមនុស្សវិញ។ ទំនាក់ទំនងនេះគឺជាវដ្តដែលមិនអាចជៀសវាងបាន។

ជាចុងក្រោយ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ គឺលើសពីវិបត្តិនៃស្រទាប់បរិយាកាស។ វាគឺជាការសាកល្បងនូវប្រាជ្ញា វិន័យ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងការទទួលខុសត្រូវរបស់មនុស្សជាតិ។ អនាគតមិនអាស្រ័យតែលើការច្នៃប្រឌិតវិទ្យាសាស្ត្រ ឬអំណាចសេដ្ឋកិច្ចប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាអាស្រ័យលើសមត្ថភាពរបស់មនុស្សក្នុងការផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថ ពង្រឹងសាមគ្គីភាព និងការរស់នៅឱ្យមានតុល្យភាពជាមួយធម្មជាតិ។

ដូច្នេះហើយ វិបត្តិអាកាសធាតុមិនត្រឹមតែផ្លាស់ប្តូរភពផែនដីប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាកំពុងផ្លាស់ប្តូរមនុស្សជាតិដោយខ្លួនឯងតែម្តង។